Copyright là gì? Khái niệm, vai trò và phạm vi bảo hộ bản quyền

Trong những năm gần đây tại Việt Nam, vấn đề liên quan đến bản quyền ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt là bản quyền trong thiết kế. Khi các sản phẩm sáng tạo liên tục bị sao chép, sử dụng trái phép, thuật ngữ Copyright bắt đầu xuất hiện dày đặc và được tìm kiếm nhiều hơn trên các nền tảng số. Tuy nhiên, không phải ai cũng thực sự hiểu Copyright là gì, cũng như ý nghĩa và giá trị mà nó mang lại cho cá nhân, doanh nghiệp và người làm sáng tạo. Trong bài viết này, TOMAZ sẽ cùng bạn tìm hiểu rõ hơn về Copyright, từ khái niệm cơ bản đến vai trò của bản quyền trong thực tế hiện nay.

1. Copyright tại Việt Nam được hiểu như thế nào?

Copyright là gì? Đây là thuật ngữ dùng để chỉ quyền tác giả - một cơ chế pháp lý nhằm xác lập và bảo vệ tính độc quyền đối với tác phẩm do cá nhân hoặc tổ chức sáng tạo ra. Hiểu đơn giản, bản quyền copyright là gì chính là quyền giúp tác giả kiểm soát việc sử dụng tác phẩm của mình, đồng thời ngăn chặn các hành vi sao chép, khai thác trái phép.

Copyright được áp dụng cho nhiều loại hình sáng tạo như: sáng tác âm nhạc, tác phẩm văn học - khoa học, tranh vẽ, phim ảnh, chương trình truyền hình, phát thanh và các sản phẩm nội dung khác. Khi một tác phẩm được bảo hộ bản quyền, quyền tác giả không chỉ bảo vệ giá trị tinh thần mà còn đảm bảo các lợi ích kinh tế gắn liền với việc khai thác, sử dụng tác phẩm đó.

Theo Công ước Berne, tác giả được hưởng quyền tác giả suốt cuộc đời và kéo dài thêm ít nhất 50 năm sau khi qua đời. Tại một số quốc gia, thời hạn bảo hộ copyright còn có thể được kéo dài hơn nhằm tăng cường quyền lợi cho tác giả và người thừa kế.

Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật về copyright đã có nhiều điều chỉnh để tiệm cận với chuẩn mực của các quốc gia châu Âu và châu Mỹ. Tuy nhiên, không ít người vẫn cho rằng chỉ những tác phẩm đã đăng ký, đóng dấu hoặc được công bố trên cổng thông tin của cơ quan quản lý nhà nước mới được bảo hộ bản quyền.

Thực tế, copyright trong thiết kế và sáng tạo nội dung tại Việt Nam được quy định rõ trong:

Bộ luật Dân sự năm 2005
Nghị định 100/2006/NĐ-CP của Chính phủ
Luật Sở hữu trí tuệ

Theo đó, quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không bắt buộc phải đăng ký. Quyền tác giả là quyền của tổ chức hoặc cá nhân đối với tác phẩm do chính mình sáng tạo hoặc sở hữu hợp pháp.

Các quyền cơ bản của quyền tác giả

Dựa trên Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả bao gồm hai nhóm quyền chính: quyền nhân thân và quyền tài sản.

1. Quyền nhân thân

Quyền nhân thân gắn liền trực tiếp với tác giả, bao gồm:

Đặt tên cho tác phẩm.
Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; khi tác phẩm được công bố hoặc sử dụng phải ghi rõ tên tác giả.
Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.
Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho phép chỉnh sửa, cắt xén hay xuyên tạc dưới bất kỳ hình thức nào gây ảnh hưởng đến danh dự và uy tín của tác giả.

2. Quyền tài sản

Quyền tài sản liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế và có thể chuyển nhượng, bao gồm:

Làm tác phẩm phái sinh như: dịch thuật, cải biên, biên soạn, phóng tác, chuyển thể, chú giải, tuyển chọn.
Biểu diễn tác phẩm trước công chúng.
Nhập khẩu, phân phối bản gốc hoặc bản sao của tác phẩm.
Truyền đạt tác phẩm qua phương tiện vô tuyến, hữu tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc các phương tiện kỹ thuật khác.
Cho thuê bản gốc hoặc bản sao đối với tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.

Theo quy định, các tác phẩm thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học đều được bảo hộ theo cơ chế quyền tác giả tại Việt Nam.

2. Những kiến thức quan trọng cần biết về quyền tác giả (Copyright)

2.1. Phân biệt Copyright ©, Trademark ™ và Registered ®

Để hiểu đúng copyright là gì và áp dụng chính xác trong thiết kế, xây dựng thương hiệu hay sáng tạo nội dung, bạn cần phân biệt rõ ba ký hiệu pháp lý thường gặp: Copyright ©, Trademark ™ và Registered ®.

Dù đều nhằm mục đích bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mỗi ký hiệu lại có phạm vi bảo hộ và cách sử dụng hoàn toàn khác nhau.

2.1.1. Copyright © - Quyền tác giả

Copyright © là ký hiệu copyright dùng để bảo vệ các tác phẩm thuộc lĩnh vực kịch, âm nhạc, mỹ thuật, nghệ thuật và các sản phẩm sáng tạo nằm trong phạm vi sở hữu trí tuệ. Theo nguyên tắc chung của luật bản quyền, tác phẩm sẽ tự động được bảo hộ copyright ngay khi hoàn thành và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không bắt buộc phải đăng ký.

Việc gắn biểu tượng © (hoặc ghi đầy đủ Copyright, viết tắt “Copr.”, hay thông tin copyright by) nhằm xác định rõ quyền tác giả đối với tác phẩm. Khi được bảo hộ, tác giả có quyền sử dụng tác phẩm cho các mục đích khác nhau, sao chép, phân phối bản sao cũng như cho phép biểu diễn tác phẩm trước công chúng.

Trên thực tế, tác giả có thể lựa chọn không đăng ký hoặc đăng ký quyền tác giả. Tuy nhiên, việc đăng ký vẫn mang lại lợi thế lớn trong việc chứng minh quyền sở hữu và bảo vệ quyền lợi một cách toàn diện khi xảy ra tranh chấp. Tại nhiều quốc gia, thời hạn bảo hộ bản quyền copyright là gì có thể kéo dài đến 70 năm sau khi tác giả qua đời, tùy theo quy định pháp luật hiện hành.

2.1.2. Trademark ™ - Nhãn hiệu thương mại

Trademark ™ là ký hiệu dùng cho tên gọi, từ ngữ, ký tự, hình ảnh hoặc biểu tượng nhằm phân biệt hàng hóa, dịch vụ của một doanh nghiệp với các đơn vị khác. Trong thực tế, logo và tên thương hiệu thường được gắn biểu tượng ™ để thông báo rằng doanh nghiệp đang tuyên bố quyền sở hữu đối với dấu hiệu nhận diện đó.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Trademark ™ chưa mang lại sự bảo hộ pháp lý đầy đủ. Việc gắn ký hiệu này chỉ thể hiện ý định sử dụng và khẳng định quyền sở hữu ban đầu, chứ không đảm bảo quyền độc quyền tuyệt đối đối với tên thương hiệu hay sản phẩm.

Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, chẳng hạn như có doanh nghiệp khác sử dụng tên hoặc logo tương tự, bên gắn Trademark ™ vẫn phải chứng minh được quyền sở hữu hợp pháp đối với các yếu tố nhận diện của mình. Nếu thương hiệu chưa được đăng ký chính thức, các biện pháp bảo vệ pháp lý sẽ rất hạn chế và khó được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận.

Vì vậy, Trademark ™ thường được xem là bước khởi đầu trong quá trình xây dựng và bảo vệ thương hiệu, trước khi doanh nghiệp tiến hành đăng ký để được bảo hộ chính thức bằng ký hiệu ®.

Trademark ™ - Nhãn hiệu thương mại

2.1.3. Registered ® - Nhãn hiệu đã đăng ký bảo hộ

Registration ® là ký hiệu được sử dụng sau khi nhãn hiệu đã được đăng ký hợp pháp với cơ quan có thẩm quyền. Khi thương hiệu được cấp chứng nhận đăng ký, logo và tên công ty sẽ đi kèm biểu tượng ® nhằm xác lập quyền sở hữu độc quyền và ngăn chặn các hành vi sử dụng trái phép hoặc đạo nhái từ các đơn vị khác.

Trước khi tiến hành đăng ký, doanh nghiệp cần tra cứu nhãn hiệu để đảm bảo rằng tên gọi, hình ảnh hoặc thiết kế đồ họa dự định sử dụng chưa bị trùng hoặc gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được đăng ký trước đó. Nếu mức độ tương đồng quá cao, hồ sơ có thể bị từ chối do vi phạm quyền sử dụng thương hiệu.

Quá trình đăng ký nhãn hiệu thường mất khá nhiều thời gian, thông thường kéo dài từ 10 tháng đến 1 năm tùy từng trường hợp và quy trình thẩm định. Sau khi đăng ký thành công, doanh nghiệp sẽ được độc quyền sử dụng nhãn hiệu trong thời hạn 10 năm và có thể gia hạn theo quy định pháp luật hiện hành.

Registration ® được xem là mức bảo hộ cao nhất trong hệ thống bảo vệ thương hiệu, giúp doanh nghiệp yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh và xây dựng hình ảnh lâu dài.

Registered ® - Nhãn hiệu đã đăng ký bảo hộ

2.2. Các quy định pháp luật về bản quyền trong lĩnh vực thiết kế

Khi tìm hiểu copyright là gì, bạn cần nắm rõ rằng luật bản quyền không chỉ áp dụng cho các ấn phẩm in ấn mà còn có hiệu lực đầy đủ trên môi trường Internet. Hầu hết các nội dung bạn nhìn thấy hằng ngày như bài viết, hình ảnh, thiết kế, video, website… đều nằm trong phạm vi bảo hộ copyright.

Theo luật bản quyền của Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác, bất kỳ tác phẩm nào được viết ra hoặc sáng tạo ra đều tự động được bảo vệ copyright ngay tại thời điểm hoàn thành, không cần phải đăng ký hay khai báo trước. Điều này giúp xác lập quyền tác giả một cách nhanh chóng và rõ ràng.

Bạn vẫn có thể sử dụng các nội dung có bản quyền thông qua việc trích dẫn nguồn, tuy nhiên cần tuân thủ giới hạn hợp lý. Thông thường, phần trích dẫn không nên vượt quá 500 từ hoặc 10% tổng độ dài bài viết, nhằm tránh bị xem là sao chép nội dung.

Trong trường hợp muốn sử dụng tác phẩm cho mục đích khác như chỉnh sửa, chuyển thể hoặc dịch sang ngôn ngữ khác, bạn bắt buộc phải có sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu bản quyền. Việc tự ý sử dụng, dù không mang mục đích thương mại, vẫn có thể bị xem là vi phạm bản quyền copyright là gì theo quy định pháp luật.

Một nguyên tắc quan trọng là hãy hình thành thói quen tôn trọng luật bản quyền, bởi trên thực tế, gần như mọi nội dung đều có chủ sở hữu. Việc viện dẫn lý do “không biết luật” sẽ không được chấp nhận khi xảy ra tranh chấp pháp lý.

Ngoài ra, cần lưu ý rằng chỉ dẫn link nguồn thôi là chưa đủ. Khi chưa có sự cho phép của tác giả, việc sao chép toàn bộ hoặc phần lớn nội dung - dù đã ghi nguồn - vẫn được xem là hành vi xâm phạm copyright.

Cách tốt nhất để tránh các rắc rối pháp lý liên quan đến ký hiệu copyright, copyright by hay copyright all rights reserved là gì là chủ động xin phép trước khi sử dụng bất kỳ nội dung có bản quyền nào. Điều này không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp và tôn trọng giá trị sáng tạo.

2.3. Cách xác định bản quyền thiết kế và quyền sở hữu trí tuệ hợp pháp

Khi xảy ra tranh chấp hoặc nghi ngờ bị vi phạm bản quyền, việc thu thập và chứng minh quyền sở hữu đối với tác phẩm là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của bạn. Dưới đây là những bước cơ bản giúp xác định và làm rõ bản quyền copyright là gì trong thiết kế và sáng tạo nội dung.

Trước hết, hãy xác định thời điểm cụ thể bạn hoàn thành thiết kế hoặc đăng tải bài viết. Thông tin về ngày giờ tạo file, ngày đăng bài hay lịch sử chỉnh sửa sẽ là căn cứ quan trọng để chứng minh quyền tác giả.

Tiếp theo, bạn cần làm rõ nguồn gốc của hình ảnh minh họa được sử dụng trong tác phẩm. Việc chứng minh hình ảnh do bạn tự tạo, tự chụp hoặc có quyền sử dụng hợp pháp sẽ giúp tránh các tranh chấp liên quan đến copyright của bên thứ ba.

Bên cạnh đó, hãy liệt kê lại các ý tưởng ban đầu như bản phác thảo, ghi chú, outline nội dung hoặc bản nháp thiết kế. Những tài liệu này thể hiện rõ quá trình sáng tạo và là bằng chứng thuyết phục cho quyền sở hữu trí tuệ.

Việc chứng minh xuất xứ của bài viết hoặc thiết kế cũng rất quan trọng. Bạn nên lưu trữ các bản gốc, bản chỉnh sửa theo từng giai đoạn hoặc email trao đổi liên quan đến quá trình thực hiện tác phẩm.

Ngoài ra, hãy chụp lại màn hình các dữ liệu trong hệ thống như database website, lịch sử đăng bài, log máy chủ hoặc công cụ quản trị nội dung để xác nhận thời điểm tác phẩm được hoàn thành và công bố.

Thông tin về ngày tháng lưu trữ file trên máy tính, ổ cứng hoặc các nền tảng lưu trữ đám mây cũng là căn cứ hữu ích trong việc xác định ký hiệu copyright và quyền tác giả đối với tác phẩm.

Cuối cùng, bạn có thể tìm nhân chứng để hỗ trợ xác minh quyền sở hữu, chẳng hạn như thành viên trong nhóm làm việc, cộng đồng, diễn đàn nơi bạn từng công bố sản phẩm hoặc những người quen biết có liên quan đến quá trình sáng tạo.

Việc chuẩn bị đầy đủ các bằng chứng trên sẽ giúp bạn chủ động hơn khi cần bảo vệ copyright by mình, đồng thời hạn chế rủi ro tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ trong thiết kế và nội dung số.

Cách xác định bản quyền thiết kế và quyền sở hữu trí tuệ hợp pháp

3. Những lầm tưởng phổ biến về luật bản quyền và quyền tác giả cần tránh

Trên thực tế, dù copyright là gì đã được nhắc đến khá nhiều trong thiết kế và sáng tạo nội dung, nhưng không ít người vẫn hiểu chưa đúng hoặc hiểu rất mơ hồ về luật bản quyền. Chính những suy nghĩ sai lệch này khiến nhiều cá nhân, doanh nghiệp vô tình vi phạm copyright mà không hay biết.

Dưới đây là những lầm tưởng phổ biến nhất về bản quyền copyright là gì mà bạn cần tránh:

“Tác phẩm không ghi chú bản quyền thì không có bản quyền”
Sai. Một tác phẩm vẫn được bảo hộ copyright ngay khi được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất, dù không gắn ký hiệu copyright © hay bất kỳ thông báo nào.

“Đã đăng bài lên Internet thì không thể đòi bản quyền”
Sai. Việc công khai tác phẩm trên Internet không đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền tác giả. Chủ sở hữu vẫn có đầy đủ quyền pháp lý đối với nội dung đó.

“Nội dung trên mạng là miễn phí để sử dụng”
Sai. Phần lớn nội dung trên Internet đều có chủ sở hữu bản quyền, kể cả khi người dùng có thể truy cập miễn phí.

“Tác giả sẽ không làm gì được tôi”
Sai. Khi có đủ bằng chứng, tác giả hoàn toàn có quyền yêu cầu gỡ bỏ nội dung, bồi thường thiệt hại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật.

“Tranh chấp bản quyền rất rắc rối, tốn thời gian nên thôi”
Không hẳn đúng. Với các bằng chứng rõ ràng, nhiều trường hợp vi phạm copyright có thể được giải quyết nhanh chóng thông qua yêu cầu gỡ nội dung, cảnh cáo hoặc thỏa thuận dân sự.

“Chỉ công ty lớn mới có quyền tác giả”
Sai. Quyền tác giả thuộc về bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào tạo ra tác phẩm, không phân biệt quy mô hay mức độ nổi tiếng.

“Chỉ khi nhờ luật sư hoặc ra tòa mới giải quyết được bản quyền”
Sai. Không phải mọi vi phạm copyright đều cần đến pháp luật can thiệp. Nhiều trường hợp có thể xử lý thông qua thương lượng hoặc các cơ chế khiếu nại trên nền tảng số.

“Tác giả ở nước ngoài thì tôi ở Việt Nam không sao”
Sai. Việt Nam tham gia nhiều công ước quốc tế về quyền tác giả, nên copyright by của tác giả nước ngoài vẫn được bảo hộ tại Việt Nam.

“Tôi chia sẻ phi thương mại nên không vi phạm bản quyền”
Sai. Việc sử dụng tác phẩm khi chưa được phép, dù không nhằm mục đích thương mại, vẫn có thể bị xem là vi phạm copyright.

“Tôi không biết luật nên tôi vô tội”
Sai. Việc không hiểu luật không được xem là căn cứ miễn trừ trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp bản quyền.

“Tôi đã dẫn nguồn và gắn link nên không vi phạm”
Sai. Dẫn nguồn không đồng nghĩa với việc được phép sử dụng. Khi chưa có sự đồng ý của tác giả, hành vi sao chép vẫn có thể vi phạm copyright all rights reserved là gì theo quy định pháp luật.

Những lầm tưởng phổ biến về luật bản quyền và quyền tác giả cần tránh

Đừng để mình vô tình mắc phải những sai lầm về bản quyền, bởi ai trong chúng ta cũng đang từng ngày “gieo trồng” những giá trị sáng tạo bằng thời gian, chất xám và rất nhiều tâm huyết. Chỉ khi đã tự tay tạo ra một tác phẩm, bạn mới thật sự hiểu để hoàn thiện được một sản phẩm là cả một quá trình dài đầy nỗ lực. Vì vậy, tôn trọng bản quyền trong thiết kế của người khác cũng chính là cách bạn trân trọng thành quả do chính mình tạo ra.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn Copyright là gì cũng như các vấn đề xoay quanh quyền tác giả trong thiết kế và môi trường số. Nếu bạn đang tìm kiếm dịch vụ thiết kế website chuyên nghiệp, TOMAZ sẵn sàng đồng hành cùng bạn từ ý tưởng, giao diện đến giải pháp triển khai bền vững cho thương hiệu trên nền tảng số.

Liên hệ ngay TOMAZ để được tư vấn và thiết kế website chuyên nghiệp cho doanh nghiệp của bạn.

XEM THÊM:

Vui lòng liên hệ đến Hotline 0977 47 47 90 để được chuyên viên tư vấn, giải đáp mọi thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh được phục vụ quý khách hàng!.

TOMAZ - Công ty tư vấn và triển khai chiến lược quảng cáo online chỉ tính phí theo kết quả đạt được.

TOMAZ - ĐẠT KẾT QUẢ TRẢ CHI PHÍ

Địa chỉ: 30 Phan Long Bằng Phường Trần Phú, TP. Quảng Ngãi
Hotline: 0977 47 47 90
Email: info@tomaz.vn
Fanpage: facebook.com/tomaz.vn